Faeddende de s'istoria de su
territoriu de il Poggio est comente chi si faeddet de su territoriu de Cabuterra, una
'idda accurzu e a su mantessi momentu una 'idda attesu, comente l'aiat presentada Emanuele
Atzori, chi de sa idda sua nde faeddaiat meda.
Pasquale Cugia in su "Nuovo itinerario dell'isola di Sardegna"
1892 narat chi sa 'idda gai comente est como siat istada incomintzada dae Girolamo
d'Aragal, su barone Girolamo Torrellas d'Aragal e Cervellon, chi in su 1655 "remonzeit
in custu logu zente de su cabu 'e subra a sa kale fit toccada in sorte de si che fuire dae
sos logos issoro a causa de sas disamistades chi los aian tribulados. Ma forsis sa 'idda
esistiat dae prima, a cantu narat P.Aleo, chi la collocat pius accurtzu a su mare de cantu
no lu siat como".
Una immagine de
Poggio dei Pini e Cabuterra bida dae su monte S.Alvara
In cussas pagas notiscias chi nos benini dae Cugia bi nde
at una curiosa chi narat chi in mesu a sos ateras cosas chi si produiana in sa idda bi nde
aiat una in particulare: custa fit s'ambisuga chi in custu logu si nde
accoglìana e si cummerciaìana.
Dae poi, Cugia faeddende de su territoriu de su Poggio dei Pini nos narat
chi: "in sa parte orientale de sos montes chi circundana a Casteddu, bi sun tantos
dominarios postos in unu logu veramente bellu e sanu. Accurzu a cue bi sun puru
tantos coiles chi lean numene dae sas cheijas de S. Zirolamu e de Sant'Alvara. Sos
Casteddanos bi andana in villeggiatura e bi han fattu domos e giardinos pro su piaghere
issoro. Si mentovat chi in sa segunda de sas cheijas chi fimus nende paret chi bi siat una
istatua del Vela".
In su tempus andadu tottu custu logu beniat jamadu "Cabuterra":
faghiat lacana in sa pischina de S.Gilla e che arrivaiat finzas a Capo Pula .Custu logu
est coronadu dae sos montes de Arcosu, is Caravius, Sant'Alvara e is Cannoneris.
Mapa de su
Sulcis
Finzas in su tempus andadu innoghe ch'istaiat zente.
Affaca a lacana ,accurzu a sa pischina de Santa Gilla b'est "Cuccuru Ibba" chi
paret chi siana restos de fraigos nuragicos. Unu nuraghe est istadu iscobertu in su 1982
in Faneuas in sos montijos a nord-ovest de Cabuterra. Ma de nuraghes bi nde at ateros
ispartos in tottu sa cussorgia. Ateru materiale agattadu in atteros logos nos proana chi a
tempus sou in sa zona che fin istados sia punicos che romanos.
Unu fattu curiosu, est cumproada s'esistenzia finzas a su 1844 chi in mesu
de s'abitadu de sa idda de Cabuterra propriu inue oe s'incrociana sas carreras de Corso
Gramsci e via Diaz s'idiana alu su chi nde restaiat restos de unu nuraghe ruttu.
Un'atera notiscia interessante pro su Poggio dei Pini est cussa chi nos
dat V. Angius in su "Dizionariu geograficu e istoricu cummerciale de sos logos
de S.M. su Re de Sardigna": "si narat chi non meda attesu dae sa Cioffa in su
biviu de Cabuterra e de Sant'Alvara bi siat istadu a tempus sou una fabrica de 'idru".
Su logu pretzisu inue fit custu furru pro faghere su 'idru paret chi sia
istadu in Sa Birdiera in su territoriu de su Poggio. Si gai est; in qustu postu che tiat
devet essere istada unu de sos tres furros chi faghian 'idru in Sardigna a su tempus de
sos Romanos. Dinari Romanu, carchi restu 'e ossu, biculos de broca, sunu istados agatados
dae homines de s'antincendiu pro casu, in su monte de Sant'Alvara. Su fattu nos cunfrimmat
sa presenzia romana in custu logu. In unu versante de su Gutturu Mannu bi est unu logu chi
si narat Bidda Mores chi jamat a sa memoria s'ammentu de unu dominariu
antigu, tancadu dae una muraglia. Procopiu in su liberu sou "De bello
vandalico" narat chi a su tempus sou 'enzeit deportada dae sos vandalos propriu
si Sardigna una zente de fora chi si naraiat Mauri "una zente Libica".
Chi sian issos sos babos de sos Maurreddos de su Sulcis?
A sos vandalos sigheit su dominiu bizantinu. A su tempus in s'isula
'enzein fraigadas unu bellu pagu 'e cheijas e logos pro viver solos. Paritzos istoricos
ipotizana chi in su montiju de Sant'Alvara, chi antigamente si naraiat Hermita, bi
siat istadu unu logu inue si riuniana sos eremitas fedeles a sant'Alvara de Nicodemia, chi
poi a causa de sa divisione de sa cheija Greca dae cussa Latina diventeit Sant'Alvara de
Casteddu una cumpanza de Santa Restituta. S'istoria de sa cheija e sos contos de sa vida
de custa santa sun gai interessantes chi meritana de esser trattadas a parte in una
atera pagina.
Si restamus in su territoriu de Poggio dei Pini, accurtzu a sa 'idda
agatamus s'adde de Santu Zirolamu tancada dae rundas de granitu chi falana a piumbu subra
unu riu chi leat numene dae su logu mantessi. A s'essida dae s'adde agatamus una cheija de
cuddas chi s'agatana guasi tottue in sas campagnas de Sardigna: est sa cheija de Santu
Zirolamu fraigada in su seculu XVII e accontzada in sos ultimos annos de su seculu
passadu. Puru innoghe in su tempus andadu che fini istados sos padres eremitas, probabile
chi apparteniana a sa congregazione de sos Girolamiti chi fit 'ennida dae s'Ispagna. Nos
risultat chi luego luego custos padres eremitas lasseini sa vida solitaria pro intrare in
sa regola de Sant'Agostino.
Sa cheijeighedda
de Santu Zirolamu coment'est como
Sa cheija isteit prumossa a canonica in su 1629 e resteit tale finzas a
cando sa legge de su 15 de Austu de su 1867 no l'iscontzeit. Sa cheija nde faleit comente
onzi cosa abbondonada, e sos muros isteini impitados comente coile dae sos pastores de su
logu. In su 1893 duos frades, Peppinu e Faustinu Cannas Boj, casteddanos, chi in su logu
aiana su possessu, la torreini a fraigare guasi dae bellu nou.
Santu Zirolamu enit festeggiadu a ultimos de Cabidanni dae sa zente de su
logu.
(tramunu de Giovanni Falconi)